Geschreven door: Tanja Otte (2004)
Aan de slag met begeleid werken. Werken in een reguliere baan via de regeling Wsw. Utrecht: NIZW.

Wat is begeleid werken?

Begeleid werken is een waardevol instrument om werk onder normale omstandigheden te realiseren voor mensen met een handicap of chronische ziekte. Het doel van begeleid werken is een reguliere, passende werkplek met ontwikkelingsmogelijkheden te bieden, waarbij mensen worden betaald voor hun werk. Zij werken met een normaal dienstverband tegen een gangbaar CAO loon in allerlei soorten functies en werkomgevingen. Het gaat om banen in reguliere bedrijven zoals garages, supermarkten, maneges, cateringbedrijven of in non-profitinstellingen, zoals scholen, ziekenhuizen of gemeentekantoren. Soms werken mensen onbetaald als overgang naar betaald werk, of als alternatief voor betaald werk wanneer een betaalde baan (nog) niet haalbaar is. Bij het zoeken naar een passende werkplek en behouden van deze baan krijgen kandidaten ondersteuning van een jobcoach. Deze is verbonden aan een begeleidwerkenorganisatie.

Voor wie is begeleid werken bedoeld?

Begeleid werken is oorspronkelijk ontstaan voor mensen met een verstandelijke beperking. Daarnaast zijn ook doelgroepen zoals mensen met psychische aandoeningen al vanaf de beginperiode in beeld, omdat begeleid werken hun bij uitstek een mogelijkheid biedt tot integratie (in dit werkterrein vaak rehabilitatie). Ook voor mensen met een lichamelijke handicap of chronische ziekte en voor anderen die op medisch, sociaal en psychisch gebied met een combinatie van achterstanden of stoornissen te maken hebben, blijkt de methodiek van begeleid werken succesvol.

Trajectmatige aanpak

Begeleid werken behelst een trajectmatige aanpak van assessment, jobfinding, jobcreation (wanneer nodig aanpassingen van functie en taken) en begeleiding op de werkplek. Begeleid werken onderscheidt zich van andere vormen van intensieve arbeidsintegratietrajecten zoals individuele trajectbegeleiding, door de begeleiding op de werkplek. De begeleiding op de werkplek is zowel gericht op de (kandidaat-) werknemer zelf als op de collega's en werkleiding. De begeleiding van de jobcoach is erop gericht dat de nieuwe werknemer wordt ingewerkt zonder bovenmatige verstoring van de normale werkprocessen, en op het creëren van voorwaarden en ondersteuning waardoor de plaatsing duurzaam succesvol kan verlopen. De begeleiding op de werkplek wordt afgebouwd, maar er blijft - afhankelijk van de ondersteuningsbehoefte - altijd begeleiding mogelijk. Gedurende een begeleidwerkenplaatsing is het bovendien altijd mogelijk dat zowel de werknemer als de werkgever een beroep doet op de begeleidingsorganisatie, wanneer dit is gewenst door veranderende werkomstandigheden, privé-omstandigheden die invloed hebben op het werk et cetera. Ook kan het functioneren en de ontwikkeling van een werknemer er aanleiding toe geven dat de taken en begeleiding herzien moeten worden, dat aanvullende scholing wordt ingezet of zelfs een andere functie of werkplek wordt gezocht.

Loon naar werken

De werkgever betaalt loon naar rato van de loonwaarde (dit is de prestatie van de werknemer in relatie tot de normaal geachte prestatie in een soortgelijke functie). Het loon wordt aangevuld met een aanvullende uitkering aan de werknemer (bij begeleid werken in de regeling REA).

Bij de Wsw betaalt de werkgever het normale CAO-loon over de volledige werktijd. De werkgever ontvangt loonkostensubsidie uit de Wsw. Door de loonkostensubsidie is de betaling van een arbeidsgehandicapte werknemer altijd gerelateerd aan diens productiviteit in relatie tot een niet gehandicapte werknemer.

Wanneer een werkgever iemand in dienst neemt voor wie begeleid werken wordt gefinancierd uit de Wsw dan kan de werkgever in aanmerking komen voor drie soorten subsidies: loonkostensubsidie, subsidie voor aanpassingen op de werkplek en subsidie voor het volgen van scholing of opleiding. Bovendien zijn risico's betreffende ziekte, WAO en dergelijke afgedekt.

Begeleid werken beperkt risico's voor werkgevers en werknemers

Werkgevers willen geen risico lopen bij het in dienst nemen van mensen met een arbeidshandicap. Ook willen zij geen rompslomp met het aanvragen van subsidies en voorzieningen. Werkgevers zijn vaak bereid om extra tijd te investeren in begeleiding of inwerktijd, mits dit beperkt blijft in omvang of duur. Begeleid werken biedt werkgevers de voordelen van goede begeleiding in combinatie met informatie over en aanvragen van de benodigde aanpassingen en voorzieningen voor de betrokken werknemers met een arbeidshandicap.

Mensen met een handicap, maar soms nog meer hun begeleiders en hun familie, hebben vragen over de risico's die betaald werken met zich meebrengt. Het gaat dan onder andere over begeleiding, vervoer, uitkeringsrechten, inkomen en dagbestedingsindicatie. Kandidaten zijn voorzichtig als het gaat om het loslaten van de zekerbeden van de dagbesteding en de Wajonguitkering. in sommige gevallen betekent aanvaarden van betaald werk een terugval van het netto-inkomen. Werknemers krijgen te maken met hogere onkosten voor vervoer, kleding en dergelijke. De vrijwilligersonkostenvergoeding valt weg, en werkgevers zijn niet altijd bereid om onkostenvergoeding boven op de geldende CAO-bepalingen te betalen. Wanneer mensen in het kader van dagbesteding onbetaald werken met behoud van uitkering en een vrijwilligersvergoeding, gaan ze er met een kleine deeltijdbaan of een lage loonwaarde in de REA financieel en arbeidsrechtelijk niet altijd op vooruit. De Wsw kan in die gevallen een oplossing bieden omdat dan een samenloop van uitkering en loon wordt voorkomen.