Op zoek naar eigentijdse vormen van wonen
De lessen van Zwaluwhof

Het afbouwen van oude, grootschalige woonvoorzieningen is een actueel onderwerp. Interessant is niet alleen hoe alle betrokkenen
een dergelijk proces zelf ervaren, maar zeker ook welke lering anderen daar misschien uit kunnen trekken. Ed Rothfusz en Johan Wiersma onderzochten onlangs de bevindingen van gezinsvervangend tehuis Zwaluwhof, dat in de jaren 1993-1997 naar een meer eigentijdse woonvorm veranderde. Zij hielden daarvoor interviews met betrokken cliënten, medewerkers en verwanten. Over de uitkomsten van het onderzoek zal ook een cd-rom verschijnen.

Meepraten?

Begin jaren ’90 werd besloten om het verouderde gezinsvervangende tehuis Zwaluwhof af te bouwen. Een deel van de bewoners ging mee
naar een sterk afgeslankte basisvoorziening, gebouwd op dezelfde locatie, maar nu als integraal onderdeel van een gewoon, eigentijds wooncomplex. De andere bewoners verhuisden in groepjes van twee of drie naar normale gezinswoningen in de buurt. Terugkijkend op het hele proces, dat ongeveer vier jaar in beslag nam, werd aan betrokkenen allereerst de vraag gesteld in hoeverre zij inspraak in de plannen hadden gehad en/of gewenst. Uit de antwoorden komt naar voren dat vooral medewerkers graag vanaf het begin willen meepraten.
Het hoe en waarom van de verandering, de waarde daarvan en de consequenties voor iedereen, zijn voor hen belangrijke gesprekspunten.
Zij willen ook steeds op de hoogte zijn van alle plannen en ontwikkelingen om cliënten en verwanten zo goed mogelijk te kunnen
informeren. De bewoners hebben aandacht voor andere zaken.
Voor hen is het belangrijkste dat hun persoonlijke begeleider op de hoogte is van hun wensen en zich daarvoor inspant. Ook de verwanten vertrouwen de planning grotendeels toe aan het team. Zij willen, evenals de bewoners, wel graag goed worden geïnformeerd over de voortgang.

Begeleiding tijdens proces

De begeleiding van de bewoners tijdens de hele periode blijkt weinig problemen te hebben opgeleverd. Een goede voorbereiding, bijvoorbeeld op tijdelijke huisvesting in portacabins, neemt veel vragen en onrust weg. Bewoners blijken vaak ook flexibeler te zijn dan sommigen vooraf vreesden. De werkdruk voor medewerkers ligt wel hoger dan normaal en er wordt ook het nodige improvisatievermogen van hen gevraagd. In dergelijke omstandigheden kan het heel nuttig zijn om persoonlijke kwaliteiten die normaal niet ingezet worden of nodig zijn aan te spreken. De bijdragen van verwanten liggen vaak op het vlak van het meehelpen uitzoeken van nieuwe spulletjes en de inrichting van de nieuwe woonomgeving.

Groter gevoel van eigenwaarde

Vergelijking van de oude met de nieuwe situatie door betrokkenen, levert een aantal prikkelende uitkomsten op. In de eerste plaats komt uit het onderzoek naar voren dat bewoners in hun huidige woonsituatie vaak een groter gevoel van eigenwaarde bezitten. Dit lijkt voort te vloeien uit het feit dat men zelf heeft kunnen kiezen hoe men wilde wonen, dat men over een echt eigen woonomgeving beschikt en dat men daar ook op de eigen verantwoordelijkheid wordt aangesproken.
Het gegroeide zelfrespect hangt niet zozeer samen met toegenomen vaardigheden als wel met het zelfstandiger wonen op zich. Mensen voelen zich ook duidelijk meer individu. Zoals een bewoonster aangaf: ‘Sinds ik verhuisd ben, voel ik me eerst mijzelf en dan pas deel van een groep. Vroeger was dat andersom.’ Er is meer privacy en rust, veel minder accent op groepsprocessen en de begeleiding is ook op de bewoner persoonlijk gericht. Overigens is het voor mensen die zelfstandig wonen wel een belangrijke, geruststellende gedachte dat zij eventueel terug kunnen vallen op de basisvoorziening.

Beroep op communicatieve en sociale vaardigheden

Een andere interessante uitkomst is dat er in de nieuwe situatie een groter beroep wordt gedaan op de communicatieve en sociale vaardigheden van bewoners. Dit heeft vooral te maken met de geringere aanwezigheid van begeleiding. Bewoners zijn nu vaker op elkaar aangewezen om eventuele vragen of problemen gezamenlijk op te lossen. Ambulante begeleiders komen bovendien alleen op afgesproken uren en zijn beperkt in hun tijd. Bewoners zien zich hierdoor genoodzaakt hun vragen op te houden en ze dan zo duidelijk mogelijk te verwoorden.
In contacten met anderen kunnen sociale vaardigheden ook een aandachtspunt zijn. Roepen naar de bovenburen op hun balkon wordt door hen misschien niet altijd gewaardeerd. Uit het onderzoek komt verder naar voren dat sociale zelfredzaamheid, vooral waar het gaat om zaken als het openen en afsluiten van de deur en het afhandelen van telefonische contacten, heel belangrijk is voor het gevoel van veiligheid van bewoners. De onderzoekers suggereren uiteindelijk dat training van communicatieve en sociale vaardigheden meer prioriteit verdient in de voorbereidingsfase en dat het aanleren van vaardigheden
op huishoudelijk gebied wel wat minder nadruk kan krijgen.

Contacten en vergrijzing

Hoewel de integratie met andere mensen in de buurt vaak beperkt is en blijft, hebben mensen weinig eenzaamheidsgevoelens. Ze hebben contacten met andere cliënten die zelfstandig wonen, met de basisvoorziening, op hun dagbesteding… Ook het sociale contact met de begeleiders wordt waardevol gevonden. Alle cliënten gaven aan dit contact te missen als er uitsluitend praktische zaken worden geregeld en er geen tijd meer overblijft voor een kopje koffie, een praatje of het samen eten. Gebrek aan contacten kan wel een rol gaan spelen als mensen ouder worden. Ze raken dan vaak hun dagbesteding kwijt en hebben minder energie voor bezoekjes en uitjes. Ook in verband met de toenemende zorgbehoefte, verdient de vergrijzing specifieke aandacht. Voor sommigen kan huisvesting in de basisvoorziening op latere leeftijd een oplossing zijn. Voor mensen die meer verzorging nodig hebben is het belangrijk dat de Zwaluwhof afspraken heeft met verzorgingshuizen in de buurt. Aansluitende woonmogelijkheden vormen voor ouderen een belangrijk aandachtspunt.

uit: Partners januari 2004 - jaargang 5 - nummer 1
Maaskringgroep: Maaskring, PameijerKeerkring, RIBW Rijnmond, Maasstad

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen reacties geven.
Log in of registreer.

Schrijf als eerste een commentaar

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved